Vì sao gạo ST25 đắt hơn gạo thường, có đáng tiền không

Cùng một cân gạo, ST25 có thể đắt gấp hai, gấp ba lần loại đang bán phổ biến ở chợ. Nhiều người mua thử vì tò mò sau khi nghe tin "gạo ngon nhất thế giới", ăn xong thấy khác thật nhưng vẫn thắc mắc: khác biệt đó có tương xứng với số tiền bỏ thêm không, hay phần lớn là do thương hiệu và truyền thông đẩy giá lên.

Gạo ST25 là gì, vì sao được gọi "gạo ngon nhất thế giới"

ST25 là giống lúa do kỹ sư Hồ Quang Cua cùng cộng sự lai tạo, kế thừa kinh nghiệm nghiên cứu giống lúa thơm kéo dài hơn 20 năm ở Sóc Trăng. Giống này nổi tiếng sau khi giành giải "Gạo ngon nhất thế giới" tại cuộc thi do The Rice Trader (Mỹ) tổ chức — không chỉ một lần mà tới ba lần, vào các năm 2019, 2023 và gần nhất là 2025 tại Phnom Penh.

Cuộc thi này chấm điểm dựa trên mùi hương, độ mềm và kết cấu hạt gạo cả lúc còn khô lẫn sau khi nấu chín — tiêu chí khó "diễn" bằng quảng cáo, vì ban giám khảo nấu thử trực tiếp. Hạt ST25 thon dài, trắng trong, khi nấu lên có mùi thơm nhẹ kiểu lá dứa và cốm non, cơm để nguội vẫn mềm chứ không cứng lại như nhiều loại gạo thường.

Vì sao gạo ST25 đắt hơn gạo thường

Giá bán của một loại gạo phần lớn phản ánh chi phí và sản lượng để làm ra nó. ST25 đắt vì gần như mọi khâu trong chuỗi sản xuất đều ưu tiên chất lượng hơn số lượng, và ba yếu tố dưới đây cộng dồn lại mới ra mức giá hiện tại.

Năng suất thấp hơn hẳn giống lúa cao sản

Các giống lúa cao sản phổ biến cho năng suất 8-10 tấn/ha mỗi vụ. ST25 chỉ đạt khoảng 5-6 tấn/ha, tức người trồng thu về ít hơn gần một nửa trên cùng diện tích đất, cùng công chăm sóc. Muốn có lãi, giá bán ra buộc phải cao hơn để bù lại phần sản lượng hao hụt đó — đây là quy luật kinh tế nông nghiệp đơn giản, không riêng gì ST25.

Canh tác theo mô hình lúa-tôm, gần như không dùng hóa chất

Phần lớn diện tích ST25 chất lượng cao được trồng theo mô hình luân canh lúa-tôm ở vùng ven biển: mùa mưa trồng lúa, mùa khô nuôi tôm trên cùng thửa ruộng. Mô hình này chỉ làm được một vụ lúa mỗi năm, hạn chế tối đa phân bón hóa học và thuốc trừ sâu vì tồn dư hóa chất sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới tôm nuôi sau đó. Ít vụ hơn, ít đầu vào hơn, nhưng đổi lại đất không bị bạc màu và hạt gạo giữ được hương vị tự nhiên.

Chi phí chống hàng giả và bảo hộ thương hiệu

Gạo ngon nổi tiếng kéo theo nạn làm giả, trộn gạo thường vào bao bì ST25 để bán ăn chênh lệch. Để giữ uy tín, các đơn vị sản xuất chính hãng phải đầu tư dây chuyền đóng gói hút chân không, dán mã QR định danh từng lô, và đăng ký bảo hộ thương hiệu ở nhiều thị trường. Những khoản này cộng vào giá thành, nhưng cũng là thứ giúp người mua truy được nguồn gốc thay vì mua may rủi.

Cơ chế: vì sao năng suất thấp lại làm gạo thơm và dẻo hơn

Nghe có vẻ ngược đời, nhưng năng suất và hương vị của hạt gạo thường tỷ lệ nghịch với nhau, và có lý do sinh học đằng sau. Cây lúa cao sản được chọn lọc để dồn dinh dưỡng nuôi nhiều hạt nhất có thể trên một bông, hạt lớn nhanh, tinh bột tích lũy dạng amylose cao — loại tinh bột khiến cơm khô, cứng lại nhanh khi nguội.

Ngược lại, những giống lúa thơm như ST25 được chọn lọc theo hướng khác: bông ít hạt hơn nhưng mỗi hạt được nuôi dưỡng đầy đủ hơn, tỷ lệ amylose thấp hơn nên tinh bột giữ nước tốt, cơm mềm dẻo lâu. Cộng thêm việc trồng trong môi trường ít phân hóa học, cây lúa hấp thu dinh dưỡng chậm và đều từ đất tự nhiên thay vì được "thúc" nhanh bằng đạm, hạt gạo có thời gian tích lũy các hợp chất tạo mùi thơm đặc trưng. Đây chính là lý do không thể ép một giống lúa cao sản cho năng suất khủng để vừa nhiều vừa thơm ngon như ST25 — hai mục tiêu này vốn xung đột nhau ở tầng sinh học của cây lúa.

Có đáng tiền không — vài điều nên cân nhắc trước khi mua

ST25 xứng đáng với phần lớn số tiền bỏ thêm, nhưng không phải cuộc mua bán nào cũng có lợi như nhau. Vài điểm nên biết trước khi quyết định:

Chênh lệch giá có thể gấp 2-3 lần gạo thường, và nếu khẩu vị không quá tinh hoặc gia đình ăn cơm chan nhiều canh, nêm nếm đậm, sự khác biệt về mùi thơm dễ bị lấn át, không phát huy hết giá trị so với số tiền chênh ra. Ngoài ra, đúng vì đắt và nổi tiếng, ST25 là mục tiêu hàng đầu của nạn trộn gạo, dán nhãn giả — mua ở nơi không rõ nguồn gốc, giá rẻ bất thường thì rủi ro mua phải hàng trộn cao hơn nhiều so với gạo thường không ai buồn làm giả.

Một điểm khác ít người để ý: gạo dẻo, mềm như ST25 hợp để ăn cơm trắng hoặc nấu cháo, nhưng lại không phải lựa chọn tối ưu cho cơm chiên hay các món cần hạt gạo tơi, khô ráo — lúc đó gạo cũ, ít dẻo hơn đôi khi lại cho kết quả ngon hơn. Biết rõ mình cần gạo cho việc gì sẽ giúp quyết định mua có đáng tiền hay không, thay vì mua theo phong trào rồi không dùng hết công dụng.

Mẹo hay

• Kiểm tra mã QR trên bao bì (nếu có) và mua ở nơi bán uy tín thay vì chợ trôi nổi giá rẻ bất thường — cách chắc chắn nhất để tránh mua phải gạo trộn.
• Vo gạo nhẹ tay 1-2 nước, không chà xát mạnh — gạo thơm dễ mất lớp cám bên ngoài chứa phần lớn mùi hương nếu vo quá kỹ.
• Đong nước theo tỷ lệ khoảng 1:1 đến 1:1.1 (gạo:nước) tùy loại nồi, ít hơn gạo thường một chút vì hạt đã có độ dẻo sẵn.
• Bảo quản trong hũ kín, nơi khô thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp để giữ mùi thơm không bay hơi nhanh.
• Nếu chỉ ăn thử lần đầu, nên mua túi nhỏ trước khi quyết định mua bao lớn — khẩu vị mỗi nhà mỗi khác, tiết kiệm được nếu không hợp.

Nhìn chung, giá của ST25 không phải chỉ đến từ danh tiếng "gạo ngon nhất thế giới" mà từ những đánh đổi thật trong lúc trồng: ít hạt hơn trên một bông, ít vụ hơn trong năm, gần như bỏ hẳn phân thuốc hóa học. Ai từng nấu thử một nồi cơm đúng loại, để nguội vẫn mềm chứ không cứng lại như thường lệ, thường sẽ hiểu vì sao nhiều gia đình sẵn sàng trả thêm cho hạt gạo này.

Nếu muốn kiểm tra quy cách đóng gói, mã truy xuất và bảng giá cụ thể trước khi quyết định mua thử, có thể xem gạo ST25 chính hãng đang bán tại đây — mỗi bao đều có thông tin lô hàng rõ ràng để đối chiếu.