Mô hình canh tác lúa – tôm

Vì sao mô hình lúa – tôm được lựa chọn?

Lý do rõ nhất là điều kiện tự nhiên: vùng ven biển nhiễm mặn theo mùa vốn không phù hợp để thâm canh lúa nhiều vụ. Mô hình lúa – tôm tận dụng chính đặc điểm đó — mùa mặn thành mùa tôm — thay vì phải đầu tư ngọt hoá tốn kém và khó duy trì.

Lý do thứ hai mang tính ràng buộc kinh tế. Tôm rất nhạy với dư lượng hoá chất trong nước, nên vụ lúa phía trước buộc phải hạn chế phân bón và thuốc bảo vệ thực vật nếu người canh tác không muốn hỏng vụ tôm phía sau. Đây là điểm khiến mô hình lúa – tôm khác biệt so với cam kết canh tác sạch thuần tuý bằng lời: động cơ giảm hoá chất đến từ túi tiền của chính người làm ruộng.

Lý do thứ ba là đất. Vụ tôm xen giữa hai vụ lúa cho đất một khoảng nghỉ khỏi cây lúa, hạn chế tích luỹ dư lượng qua nhiều vụ liên tiếp và giúp lớp đất mặt giữ độ tơi xốp tốt hơn so với ruộng làm lúa quanh năm.

Ảnh hưởng đến chất lượng hạt gạo

Vì mỗi năm chỉ canh tác một vụ lúa trên cùng diện tích, cây lúa có nhiều thời gian sinh trưởng và tích luỹ dưỡng chất hơn so với canh tác 2–3 vụ liên tục. Đây là một trong những lý do gạo canh tác theo mô hình lúa – tôm thường được đánh giá cao về hương vị tự nhiên.

Nền đất vừa qua vụ tôm cũng để lại lượng chất hữu cơ nhất định, giúp cây lúa bớt phụ thuộc vào phân bón bổ sung. Kết hợp với việc chỉ làm một vụ, hạt gạo thu được thường chắc và cho mùi thơm rõ hơn khi nấu — đặc điểm dễ nhận ra nhất ở các giống lúa thơm như ST25.

Cần nói rõ: mô hình canh tác chỉ là một trong nhiều yếu tố. Giống lúa, thời điểm thu hoạch, cách xay xát và thời gian lưu kho sau xay xát đều ảnh hưởng tới bát cơm cuối cùng. Xem các khâu sau thu hoạch tại trang quy trình chất lượng.

ST25 và ST21 trong vùng lúa – tôm

Cả ST25 và ST21 đều thuộc nhóm giống lúa thơm ST do nhóm kỹ sư Hồ Quang Cua và cộng sự lai tạo tại Sóc Trăng. ST25 được biết đến rộng rãi sau khi đạt giải Gạo ngon nhất thế giới tại cuộc thi World’s Best Rice năm 2019, còn ST21 là dòng ra đời trước đó với hạt cơm mềm và mức giá dễ tiếp cận hơn.

Nhóm giống ST vốn được chọn tạo cho điều kiện canh tác vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, nên phù hợp với mô hình lúa – tôm cả về thời gian sinh trưởng lẫn khả năng chịu điều kiện đất nhiễm mặn nhẹ. Tìm hiểu thêm tại bài Gạo ST25 là gì?

Hạn chế của mô hình lúa – tôm

Không có mô hình canh tác nào chỉ toàn ưu điểm. Với lúa – tôm, hạn chế đầu tiên là năng suất: mỗi năm chỉ một vụ lúa nên sản lượng trên mỗi hecta thấp hơn đáng kể so với ruộng thâm canh hai đến ba vụ. Đó là lý do trực tiếp khiến giá gạo canh tác theo mô hình này thường cao hơn gạo thường.

Hạn chế thứ hai là tính bất định. Thời điểm xuống giống phụ thuộc mưa đầu mùa và tốc độ rửa mặn; năm nào mặn về sớm hoặc mưa muộn thì cả lịch canh tác bị đẩy lệch, sản lượng giảm theo. Nguồn cung vì thế không đều đặn như vùng chuyên canh lúa.

Hạn chế thứ ba nằm ở chỗ dễ gây hiểu nhầm: canh tác lúa – tôm không đồng nghĩa với chứng nhận hữu cơ. Đây là một mô hình luân canh, còn "hữu cơ" là một tiêu chuẩn có quy trình kiểm định riêng. Gourmet Foods mô tả đúng mô hình canh tác và chỉ công bố tiêu chuẩn khi có hồ sơ xác minh — xem thêm tại trang câu chuyện thương hiệu.

Từ vùng nguyên liệu đến nhà máy

Sau khi thu hoạch, lúa được đưa về nhà máy Gourmet Foods để làm sạch, xay xát và đóng gói theo quy trình 6 bước áp dụng chung cho cả hai dòng sản phẩm. Xem chi tiết tại trang quy trình chất lượng hoặc tìm hiểu sản phẩm tại Gạo ST25 và Gạo ST21.